Prosument fotowoltaika: definicja, zasady działania i korzyści

Kim jest prosument fotowoltaiczny?

Prosument fotowoltaiczny to osoba, która wytwarza energię elektryczną z odnawialnych źródeł na własny użytek, a jej głównym celem nie jest działalność gospodarcza polegająca na sprzedaży tej energii.

Dobrym przykładem jest właściciel domu jednorodzinnego, który dysponuje instalacją fotowoltaiczną o mocy 8 kW i magazynem energii o pojemności 9 kWh. W ciągu dnia zgromadzona energia zasila pompę ciepła, a letnie nadwyżki mogą posłużyć do klimatyzacji. Instalacje o mocy do 50 kW są klasyfikowane jako mikroinstalacje, a ich właściciel, jako prosument, musi zawrzeć umowę kompleksową z operatorem sieci.

Jak wynika z badań firmy Sunday Polska, przeprowadzonych na grupie ponad tysiąca właścicieli domów jednorodzinnych, aż 84% użytkowników jest zadowolonych lub bardzo zadowolonych z działania swojej instalacji. Potwierdza to wysokiej satysfakcji z bycia prosumentem.

Jak działa prosument fotowoltaiczny?

Od 1 kwietnia 2022 roku w Polsce obowiązuje system net-billing, który zastąpił wcześniejszy system opustów (net-metering). W nowym modelu prosument sprzedaje nadwyżki energii po cenie rynkowej, a kupuje ją na standardowych warunkach, co oznacza, że rozliczenia mają charakter wartościowy, a nie ilościowy.

Panele monokrystaliczne, montowane na dachu lub gruncie, przetwarzają energię słoneczną na prąd stały, który następnie trafia do inwertera (falownika). Tam jest on zamieniany na prąd zmienny, gotowy do użytku w domowych gniazdkach.

Rodzaje prosumentów fotowoltaicznych

W Polsce funkcjonuje kilka modeli prosumenckich, dopasowanych do zróżnicowanych potrzeb i warunków, czego przykładem są projekty realizowane przez spółdzielnie mieszkaniowe, takie jak Bydgoska Spółdzielnia Mieszkaniowa (panele na 78 budynkach) czy szczecińska wspólnota „Pszczelna” (instalacja o mocy 24 kW na dachu).

Prosumentem zbiorowym jest odbiorca końcowy czerpiący energię z instalacji OZE przypisanej do budynku wielolokalowego. W takim modelu spółdzielnia lub wspólnota może przekazywać wyprodukowany prąd mieszkańcom, którzy zawarli stosowne umowy, przy czym limit mocy na jednego lokatora wynosi 50 kW.

Prosument indywidualny

Prosumentem indywidualnym może być zarówno osoba fizyczna, jak i przedsiębiorca, o ile posiada instalację o mocy do 50 kwp, a produkcja energii nie jest głównym przedmiotem jego działalności gospodarczej.

Taki prosument wykorzystuje mikroinstalację na własne potrzeby, dzięki czemu znacząco obniża rachunki za prąd i zyskuje większą niezależność energetyczną.

Prosument zbiorowy i lokatorski

Prosument zbiorowy to grupa mieszkańców budynków wielorodzinnych, którzy wspólnie korzystają z instalacji fotowoltaicznej o mocy do 50 kW przypisanej do jednego punktu poboru energii. W przypadku większej liczby wytwórców energii konieczne jest zawarcie umowy regulującej prawa i udziały poszczególnych prosumentów.

Prosument lokatorski to z kolei zarząd wspólnoty mieszkaniowej, który zarządza instalacją. Korzysta on z tańszej energii, a płynące z tego zyski trafiają do budżetu wspólnoty, a nie bezpośrednio do poszczególnych mieszkańców.

Model ten oferuje takie korzyści jak:

• profesjonalny montaż,

• wyższa wydajność,

• niższe koszty jednostkowe instalacji.

Prosument wirtualny

Prosument wirtualny to nowy model, który wejdzie w życie 2 lipca 2024 roku. Umożliwia on produkcję energii z OZE w lokalizacji innej niż miejsce jej zużycia, eliminując potrzebę posiadania własnej instalacji na dachu czy działce.

Model ten pozwala na wykupienie udziału w zewnętrznej instalacji, na przykład farmie słonecznej, i korzystanie z wytworzonej przez nią energii. Cała energia jest oddawana do sieci, a prosument rozlicza się z dostawcą na podstawie udziału i zużycia.

To rozwiązanie dla osób, które nie mają warunków do montażu własnych paneli, a chcą korzystać z odnawialnych źródeł energii.

System rozliczeń prosumentów fotowoltaicznych

Od 1 lipca 2024 roku w Polsce dla wszystkich nowych instalacji fotowoltaicznych zacznie obowiązywać rozliczanie godzinowe. Energia będzie rozliczana na podstawie jej rzeczywistej produkcji i zużycia w danej godzinie, co pozwoli precyzyjniej dopasować koszty do warunków rynkowych.

Dostępne są trzy formy rozliczeń, a wybór zależy od daty uruchomienia instalacji:

• Net-billing: obowiązuje instalacje uruchomione po 1 kwietnia 2022 roku.

• Net-metering: dotyczy instalacji uruchomionych przed tą datą (tzw. system opustów).

• Dynamiczne bilansowanie 1:1.

Nowy system umożliwia sprzedaż energii po cenach rynkowych i zakup energii z sieci według aktualnych stawek, co skłania prosumentów do świadomego zarządzania magazynowaniem i autokonsumpcją.

Jak działa net—billing?

W systemie net-billing prosument sprzedaje nadwyżki energii do sieci po rynkowej cenie godzinowej, a kupuje ją po standardowych stawkach detalicznych, co wymaga podpisania odpowiednich umów ze sprzedawcą i dystrybutorem energii.

Czym był net—metering?

Net-metering (system opustów) to model rozliczeń obowiązujący do marca 2022 roku. Polegał on na bezgotówkowym, ilościowym bilansowaniu energii – w przeciwieństwie do wartościowego net-billingu. Za każdą kilowatogodzinę oddaną do sieci prosument mógł odebrać 0,8 kWh (dla instalacji do 10 kW) lub 0,7 kWh (dla instalacji powyżej 10 kW).

Konto i depozyt prosumencki

Konto prosumenckie to wirtualny depozyt, na którym gromadzone są środki ze sprzedaży energii. Zgromadzone fundusze, ważne przez 12 miesięcy, mogą posłużyć do opłacenia rachunków.

Po grudniu 2024 roku depozyt będzie dodatkowo powiększany o współczynnik 1,23, aby zminimalizować różnicę między ceną sprzedaży a kosztem zakupu energii z sieci. Ma to zapewnić korzystniejsze rozliczenia i zachęcić do efektywnego zarządzania energią.

Korzyści prosumenta fotowoltaicznego

Bycie prosumentem fotowoltaicznym przynosi liczne korzyści:

• Oszczędności finansowe: Znaczne obniżenie rachunków za prąd, a w systemie net-billing również możliwość zarobku na sprzedaży nadwyżek energii.

• Niezależność energetyczna: Własne źródło prądu zmniejsza zależność od dostawców i wahań cen na rynku.

• Magazynowanie energii: Instalacje z magazynami energii pozwalają gromadzić nadwyżki i wykorzystywać je w okresach mniejszego nasłonecznienia.

• Ekologia: Inwestycja w fotowoltaikę to krok w stronę redukcji emisji CO2 i ochrony środowiska.

Wymagania i limity mocy dla prosumentów

Moc instalacji fotowoltaicznej dobiera się na podstawie rzeczywistego zapotrzebowania na energię, oszacowanego z rocznych rachunków. Należy przy tym uwzględnić planowane zmiany w zużyciu oraz ograniczenia systemu net-billing.

Wymagania formalne obejmują m.in. zgłoszenie instalacji do operatora, uzyskanie warunków przyłączenia oraz przygotowanie kompletnej dokumentacji.

Koszty, dofinansowania i opłacalność instalacji

Choć koszty instalacji fotowoltaicznej zależą od wielu czynników (m.in. wielkości systemu, technologii, jakości komponentów), można je obniżyć dzięki licznym programom dofinansowań, takim jak:

• „Mój Prąd”

• „Czyste Powietrze”

• Ulga termomodernizacyjna

Dostępne są również preferencyjne kredyty bankowe (np. w BOŚ Bank, ING, velobank), które ułatwiają sfinansowanie inwestycji.

Na co uważać jako prosument fotowoltaiczny?

Mimo obaw o niższą wydajność zimą instalacja fotowoltaiczna obniża rachunki za prąd przez cały rok. Letnie nadwyżki energii dodatkowo zwiększają oszczędności lub umożliwiają jej sprzedaż do sieci.

Przejście z net-meteringu na net-billing zmienia zasady rozliczania nadwyżek i wymusza bardziej świadome podejście do zużycia oraz magazynowania energii. Jednocześnie rosnące ceny prądu z sieci mogą dodatkowo zwiększać opłacalność całej inwestycji.

Jak zostać prosumentem fotowoltaicznym?

Proces zostania prosumentem składa się z kilku kroków:

1. Audyt energetyczny: Bezpłatna analiza potrzeb pozwalająca dobrać optymalną moc instalacji.

2. Umowa i projekt: Podpisanie umowy z wykonawcą, który przygotowuje szczegółowy projekt.

3. Montaż i testowanie: Profesjonalna instalacja paneli i osprzętu oraz jej uruchomienie testowe.

4. Zgłoszenie do OSD: Wykonawca zgłasza instalację do Operatora Systemu Dystrybucyjnego, który wymienia licznik na dwukierunkowy.

5. Dofinansowanie: Uzyskanie pomocy w formalnościach związanych z dostępnymi dotacjami.